Ghi chép NHỚ VỀ HÀ QUẢNG

     NHỚ VỀ HÀ QUẢNG

2-“PÂY HÁNG” SÓC GIANG

Lên biên giới, toàn đơn vị vừa huấn luyện vừa tổ chức xây dựng trận địa phòng ngự. Công việc khẩn trương nên chúng tôi chỉ loanh quanh tập bắn súng bộ binh ở đám ruộng gần bờ suối hoặc huấn luyện nghiệp vụ thông tin ở gò đất đầu bản Nà Cháo. Khi triển khai huấn luyện đảm bảo thông tin liên lạc vô tuyến điện tiểu đội tôi triển khai các tổ đài xuôi về hướng xã Quý Quân. Mãi đến một ngày chủ nhật được nghỉ, lại đúng phiên chợ tôi quyết định đi chơi chợ Sóc Giang. Từ bản Nà Cháo lên chợ thị trấn Sóc Giang chỉ hơn cây số.

Tôi gọi chiến sĩ Hoàng Quy, người dân tộc Tày, quê ở huyện Thông Nông, Cao Bằng cùng đi. Dọc đường lên thị trấn Sóc Giang chúng tôi gặp nhiều bà con dân tộc từ dưới Mỏ Sắt, Quý Quân lên, từ trên Lũng Vài, Lũng Vỉ xuống chợ. Họ ngồi nghỉ ở đầu dốc gần bản Nà Nghiềng. Qua bản Nà Nghiềng thì tới chợ Sóc Giang. Tôi chào bà con. Một chị chào lại rồi hỏi:

-Các chú bộ đội cũng “pây háng” Sóc Giang à?

Tôi vội kéo tay thằng Quy:

-Chị ấy bảo gì thế?

-Chị ấy hỏi anh là “cũng đi chợ Sóc Giang à?”

Thì ra tiếng Tày “pây háng” tức là đi chợ. Tôi vội đáp:

-Vâng! Chúng em cũng đang “pây háng” Sóc Giang đây…

Các bà, các chị cùng cười. Một bà nói:

-Các chú có mua rau, mua thịt thì chúng tôi bán cho. Ở chợ giá 20 đồng thì đồng bào chỉ lấy của bộ đội 16 đồng thôi…

-Vâng ạ!

Sau này tôi mới hiểu. Hóa ra từ ngày có bộ đội lên giữ chốt có một quy định không thành văn ở chợ Sóc Giang là giá cả các mặt hàng bán cho bộ đội phải rẻ hơn bán cho khách hàng khác ít nhất là 20%. Không ai bảo ai mọi người buôn bán ở chợ đều thực hiện đúng theo như vậy. Bộ đội hỏi mua không một ai từ chối bán. Ở chợ tôi mua hai cái bánh sừng bò làm bằng gạo nếp nương khá ngon giá bốn đồng bà cụ bán hàng chỉ lấy ba đồng rưỡi.

Chợ Sóc Giang ngày ấy là những dãy nhà làm bằng gỗ nghiến, lợp ngói máng khá vững chắc. Trong chợ ngoài mấy hàng tạp hóa còn lại chủ yếu là các mặt hàng nông, lâm thổ sản, các loại bánh do đồng bào địa phương làm. Có vài phản thịt lợn, vài quán bán phở, đồ ăn luôn tại chợ. Phiên chợ vùng cao thường là như thế. Người Mông trên núi cao xuống chợ thường có cả vợ, cả chồng. Khi người vợ đi mua bán hàng thì anh chồng vào quán rượu. Lâu lâu bạn bè gặp nhau “không say, không về”. Nhưng phiên chợ Sóc Giang giờ thì hơi khác thường. Không còn cảnh những người đàn ông khi tan chợ vẫn còn say nghiêng ngả, nằm la liệt ở chợ, nằm ngủ dọc đường hoặc nắm đuôi ngựa để leo dốc lên núi. Không khí chiến tranh đang từ phía bên kia biên giới tràn sang. Người đi chợ mua bán nhanh để còn về bản lo đưa trẻ con đi sơ tán, thanh niên trai tráng lên rào biên giới, đi đào hầm giúp bộ đội.

Sau khi lướt một vòng chợ tôi đi tham quan thị trấn. Bên kia con đường trục lên cửa khẩu Bình Mãng là cửa hàng bách hóa và hiệu sách, đi lên hướng biên giới là trường cấp 1+2, xuôi về phía ngã ba Đôn Chương là cửa hàng thực phẩm. Cơ quan huyện ủy Hà Quảng ở dưới chân một mỏm núi gần chợ Sóc Giang. Gần đó là nhà bưu điện huyện. Trụ sở UBND huyện Hà Quảng thì ở mãi mé bên kia đường, sát gần chân dãy núi đá.

Đang lang thang ở thị trấn Sóc Giang thì bất ngờ tôi gặp thằng Tâm. Nguyễn Công Tâm quê ở Thái Bình, cùng lớp lính nhập ngũ đợt tháng 2-1975 như tôi, cũng đeo quân hàm hạ sĩ cũ mốc meo và chức vụ tiểu đội trưởng, đầu binh cuối cán giống như tôi. Hiện thằng Tâm là quân của Đại đội 10. Lâu rồi chúng tôi mới gặp lại nhau, Nguyễn Công Tâm mừng quá cứ nắm chặt tay tôi. Nó vui mừng báo tin:

-Tao vừa nhận được thư nhà xong. Vợ tao có thai rồi, sau Tết mới sinh. Hôm nào vợ tao sinh báo tin lên chúng mình gặp nhau, tao khao nhé!

Tâm lấy vợ đã lâu. Hai vợ chồng xa cách ít gặp nhau. Trước khi lên biên giới đi tập huấn tiểu đội trưởng Tâm mới tranh thủ về thăm nhà nên giờ đã có tin vui. Nhìn nét mặt quá đỗi vui mừng của nó tôi bảo:

-Tao sẽ chờ ăn khao đấy nhé!

Tâm vẫn chưa hết vui mừng. Nó bảo:

-Hay là bây giờ tao với mày vào chợ Sóc Giang làm bát phở với vài chén rượu ăn mừng trước đã nhé!

Tôi vội từ chối vì khả năng “kin lẩu” (uống rượu) rất kém và đã hẹn với thằng Quy gặp nhau ở cổng chợ để cùng trở về đơn vị, cuối buổi chiều còn có công việc. Sau Tết nguyên đán tôi gặp lại thằng Tâm. Nó tỏ ra rất sung sướng khi báo tin vợ đã sinh con trai, hẹn tôi đến ngày chủ nhật 17-2 gặp nhau ở chợ Sóc Giang để ăn khao. Nhưng bữa “ăn khao” ấy của thằng Tâm và tôi không bao giờ còn thực hiện được nữa…

Cao Bằng -1979

Hà Nội, 10-2021

Ghi chép của Trọng Bảo

Ảnh: Chợ phiên Sóc Giang hiện nay.

56Bạn, Ngô Quang Hà, Lão Vọng và 53 người khác

23 bình luận

6 lượt chia sẻ

Thích

Bình luận

Chia sẻ

Ghi chép NHỚ VỀ HÀ QUẢNG

    NHỚ VỀ HÀ QUẢNG

1-Ở BẢN NÀ CHÁO

Cuối năm 1978, chúng tôi đã có mặt ở Sóc Hà, Hà Quảng, Cao Bằng. Đã cuối mùa thu ở nơi địa đầu Tổ quốc, gió lạnh đã tràn về. Cơ quan tiểu đoàn bộ Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 246 chúng tôi đóng quân ở bản Nà Cháo. Đây là một bản nhỏ nằm trên con đường trục từ Mỏ Sắt, Thông Nông lên cửa khẩu Bình Mãng. Nhìn lên hướng biên giới thì bên trái là dãy núi đá, bên phải là dãy núi đất, cây cối lúp súp. Dưới chân dãy núi đất là dòng suối nhỏ trong veo. Dân cư bản Nà Cháo đều là người đồng bào dân tộc Tày Nùng. Họ đều nghèo. Tôi không ngờ ở nơi căn cứ địa cách mạng mà bao năm rồi cuộc sống của người dân vẫn còn nghèo khố đến thế. Nhưng với bộ đội thì những người dân bản Nà cháo thật là tốt. Họ coi chúng tôi như những người thân thiết nhất. Dân bản Nà Cháo hiểu chúng tôi lên đây để bảo vệ Tổ quốc cũng là gìn giữ bản làng, quê hương cho họ.

Bản Nà Cháo đều là loại nhà sàn chủ yếu làm ở bên chân núi đá. Bên phải đường là cánh đồng lúa thẳng lên tận cửa khẩu Bình Mãng. Tiểu đội vô tuyến chúng tôi ở trong một ngôi nhà sàn mới nằm bên phải con đường trục hướng lên biên giới. Nhà mới làm chưa có người ở. Khi chúng tôi lên ông chủ nhà là người rất vui tính tuy chưa cúng ma khánh thành nhà vẫn cho bộ đội vào ở trước. Lâu quá rồi tôi không còn nhớ tên ông chủ nhà tốt bụng ấy chỉ còn nhớ tên cô con gái của ông tên là Huyền, đang học năm cuối cấp 3. Thỉnh thoảng, Huyền vẫn mang rau từ trong bản ra cho chúng tôi. Đó là một cô gái xinh đẹp nhất bản Nà Cháo. Mỗi lần Huyền đi học về qua cổng ngôi nhà sàn mới làm, cánh lính trẻ tiểu đội tôi ngồi trên sàn nhà lau súng nhìn thấy liền gọi:

-Huyền ơi! Nhà mình đây cơ mà, em còn đi đâu đấy?

Huyền liền đáp:

-Nhà này làm cho các anh ở đấy! Hết chiến tranh không biết có anh nào dám ở lại ngôi nhà này không mà cứ gọi em thế?

Quả là một cô gái thông minh. Huyền là một trong những người học cao nhất bản Nà Cháo.

Đơn vị tổ chức huấn luyện và xây dựng trận địa phòng ngự. Bọn bành trướng Trung Quốc bắt đầu tăng cường sức ép trên toàn tuyến biên giới. Lúc này các đơn vị của Tiểu đoàn 3 đã triển khai đội hình chiến đấu phòng ngự tại các điểm chốt tại xã Sóc Hà. Đại đội 11 ở khu vực Nà Sác, xây dựng trận địa ở hai mỏm đồi có hai cây đa đối diện với cửa khẩu. Đại đội 9 ở khu vực Cốc Nghịu. Đại đội Hỏa lực 12 trên lũng Vỉ. Đại đội 10 thì ở khu vực bản Nà Nghiềng, tiến hành xây dựng trận địa phòng ngự dưới chân điểm cao 505 sườn dãy núi đất, án ngữ con đường trục chính từ ngã ba Đôn Chương lên thị trấn Sóc Giang và cửa khẩu Bình Mãng. Trên điểm cao 505 lực lượng công binh tiến hành đào địa đạo làm căn cứ phòng ngự và sở chỉ huy.

Tình hình biên giới căng thẳng, Trung Quốc cũng tăng cường xây dựng các trận địa sát đường biên. Tiếng mìn phá đá làm công sự của cả hai bên ngày đêm ùng oàng không dứt. Bọn bành trướng liên tục xâm phạm biên giới, tung thám báo sang đất ta trinh sát, phá hoại các tuyến hàng rào biên giới của chúng ta. Ngày ấy, việc rào dậu bảo vệ biên giới đất nước cũng giống như rào dậu xung quanh nhà mình vậy. Rào cũng bằng tre nứa như rào vườn để ngăn chặn trâu bò và bọn trộm cắp. Sau đó mới có chông tre, chông sắt, rào thép gai và bãi mìn để ngăn chặn, đề phòng bọn cướp.

Con đường giữa bản Nà Cháo trở thành nơi tập trung lực lượng báo động chiến đấu, tổ chức hành quân luyện tập của đơn vị chúng tôi. Các buổi sáng cơ quan tiểu đoàn bộ thường tập trung ra mặt đường để tập thể dục thể thao, rèn luyện võ thuật tay không. Từ sáng sớm tinh mơ tiếng chân bộ đội đã chạy rầm rập và tiếng hô: “Một, hai, ba, bốn” vang lên khắp bản. Dân bản, nhất là đám thanh, thiếu niên trong bản kéo ra xem bộ đội tập thể dục. Mấy hôm sau họ đứng luôn vào phía sau và hai bên đội hình cùng tập luôn với bộ đội. Đội hình tập thể dục buổi sáng của bộ đội và dân bản vì thế kéo dài từ đầu bản đến cuối bản. Kết thúc buổi tập thể dục bao giờ bộ đội cũng hô khẩu hiệu trước khi giải tán. Ngày ấy dân bản Nà Cháo, nhất là đám trẻ con choai choai có người còn nói tiếng Kinh chưa sõi. Khi người chỉ huy tập thể dục hô: “Rèn luyện thân thể”, thì bộ đội hô đáp lại: “Bảo vệ Tổ quốc”. Nhưng đám thanh niên và bọn trẻ con trong bản lại hô rất to: “Ẻ mẹ Trung Quốc” (Đó là một câu chửi tục). Hôm đó, tôi là trực ban tiểu đoàn duy trì tập thể dục buổi sáng cho toàn cơ quan tiểu đoàn bộ. Sau khi cho bộ đội giải tán tôi liền gọi lũ trẻ con tập trung lại hỏi:

-Tại sao các cháu lại hô là: “Ẻ mẹ Trung Quốc”?

Một thằng bé đầu trọc lốc đáp:

-Thì chúng cháu nghe thấy các chú hô như thế nên mới bắt chước hô theo đấy ạ!

Bọn trẻ nhao nhao đồng tình. Tôi bảo:

-Các chú hô là: “Bảo vệ Tổ quốc”, chứ không phải là: “Ẻ mẹ Trung Quốc”. Ngày mai, các cháu nhớ phải hô theo đúng như thế nhé!

Bọn trẻ con lại nhao nhao vâng, dạ đáp lời tôi. Có đứa nói bằng tiếng dân tộc, chả hiểu chúng nói gì. Đoạn, bọn chúng chạy tản vào các ngõ trong bản. Buổi sáng hôm sau, hết buổi tập thể dục khi bộ đội hô: “Bảo vệ Tổ quốc” thì bọn trẻ con vẫn hô là: “Ẻ mẹ Trung Quốc"...

Cao Bằng -1979

Hà Nội, 10-2021

Ghi chép của Trọng Bảo

Ảnh: Xã Sóc Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng.

Truyện ngắn vui HOÀNH TRÁNG QUÁ BỐ ƠI

      HOÀNH TRÁNG QUÁ BỐ ƠI

Truyện ngắn vui của Trọng Bảo

Sáng nay, lão Cốc rỗi rãi. Lão tẩn mẩn mở cái tủ lôi ra một cuộn bằng, giấy khen của lão từ thời trai trẻ. Ngày xưa, các loại bằng, giấy khen không có khung kính như bây giờ nên lão đành cuộn lại cho vào tủ cất đi. Thế nên các loại giấy khen, bằng khen của lão giữ được khá mới và khá đầy đủ. Giữa lúc lão đang cầm từng cái giấy khen hồi tưởng lại thành tích từ ngày xưa cũ thì thằng Bất phóng xe về. Nó tròn mắt nhìn lão rồi bảo:

- Bố siêu thật! Còn giữ được các “phần thưởng” từ thời trai trẻ. Hay là để con ra phố mua lấy hai chục cái khung đem về treo lên cho hoành tráng nhé!

- Mày chỉ được cái huếnh lên! Nhà đã treo đầy các bằng khen học sinh tiên tiến của lũ trẻ con rồi. Giờ treo các giấy khen cũ này lên làm gì? Mà hôm nay mày không phải đi trực chốt chống Covid-19 nữa à?

- Quê ta nới lỏng rồi cụ ạ!

- Nới lỏng thì cũng vẫn phải kiểm tra giãn cách và mang khẩu trang chứ?

- Thì vẫn… nhưng bố không thấy ở thủ đô à. Vừa nới lỏng dân họ đã đi chơi Trung thu rất hoành tráng, đông nghẹt tràn ngập cả đường phố đấy!

- Tao cũng xem ti vi, xem báo mạng rồi… Tao chỉ sợ đi chơi hoành tráng mà các ca lây nhiễm cũng hoành tráng thì bung, toang luôn mất mày ạ!

- Bung, toang sợ gì! Việt Nam ta cái gì cũng cứ phải thật hoành tráng bố ạ! Cụ có thấy không, chống dịch căng thẳng, bận rộn căng thẳng thế mà lãnh đạo đi kiểm tra vùng dịch vẫn cứ cờ hoa, băng rôn, khẩu hiệu hoành tráng thế mới… sướng chứ?

- Đấy là lãnh đạo cấp dưới muốn hoành tráng thôi… chứ Thủ tướng bất ngờ kiểm tra chống dịch cấp phường phát hiện ra ngay sở chỉ huy nhưng không có người chỉ huy đấy!

- Nhưng bây giờ không hoành tráng thì không xong, ngành nào cũng vậy. Đấy cụ xem, ngành giáo dục học sinh thi đại học đạt điểm tối đa 30 điểm vẫn không đủ điểm tối thiểu để đỗ vào đại học. Các quan vẫn bảo đó “là chuyện bình thường”. Đúng là giáo dục Việt Nam ta hoành tráng nhất thế giới rồi cụ ạ!

- Chậc… mày nói cũng phải. Giáo dục ở ta có khi hoành tráng nhất thế giới thật. Chả thế mà tính trên đầu dân số tỷ lệ người có bằng cấp, giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân nước ta cao nhất thế giới đấy.

Thằng Bất gật gù:

- Đúng là như vậy bố ạ! Bây giờ cứ phải hoành tráng mới sướng. Ngay như bọn phu hồ, chuyên đi làm thuê như chúng con cũng có lúc rất hoành tráng đấy!

Lão Cốc tròn mắt:

- Bọn phu hồ chúng mày làm cái gì mà cũng hoành tráng hả?

- Thì… khi Hà Nội còn chưa thực hiện giãn cách chống Covid-19, chúng con làm thuê dưới ấy. Một hôm lão cai thầu bảo: “Công trình ở phía nam thành phố cần hoàn công gấp để phục vụ lễ kỷ niệm thật hoành tráng nên phải tập trung thợ về đấy làm ngày, làm đêm cho kịp”. Thế là bọn con hành quân về công trình xây dựng ở phía nam thành phố. Do phải mang theo dụng cụ lao động nên chúng con không thể đi xe Bus hoặc đi tắc-xi. Lão chủ thầu liền gọi xe ôm công nghệ. Chỉ một loáng hai chục thằng xe ôm mặc đồng phục đến ngay đưa bọn con đi thật hoành tráng cụ nhé…

Lão Cốc bữu môi:

- Tao tưởng chúng mày được ông chủ cho đi xe Mercedes hoành tráng cơ. Hóa ra là bọn phụ hồ đi xe ôm thì có gì mà cũng khoe khoang chứ?

Thằng Bất vênh mặt:

- Thế bố có biết hai mươi thằng xe ôm ấy là ai không! Hai mươi thằng ấy đều đã tốt nghiệp đại học không xin được việc làm phải chạy xe ôm chở bọn phu hồ đấy. Cái thằng chở con còn nói nó là kỹ sư xây dựng… Kỹ sư xây dựng chạy xe ôm chở thằng phụ hồ thế chả phải là hoành tráng à?

Đến lượt lão Cốc gật gù:

- Thế thì đúng là hoành tráng thật…. hoành tráng thật…

Thằng Bất nói thêm:

- Ở thủ đô còn có cái rất hoành tráng hơn nữa bố ạ!

- Còn cái gì rất hoành tráng nữa thế!

- Thì… đó là con rồng giả đá đầu ở Cát Linh, đuôi ở Hà Đông ấy cụ ạ!

- Hừ… mày chỉ được cái tếu táo láo. Đó là đường sắt trên cao chạy tàu khách. Nghe nói sắp đưa vào khai thác thương mại rồi đấy!

- Có mà đến Tết tây cụ ạ! Con nghe nói có đề xuất chuyển đổi công năng tuyến đường trên cao này rồi.

- Chuyển đổi thế nào?

- Thì họ đề xuất trồng cây, trồng hoa như kiểu vườn treo Babylon. Đưa các cây xà cừ đào lên hồi trước đang giâm ở ngoại thành đem về trồng lên đường trên cao cho thành rừng rồi xây dựng tuyến cáp treo theo dọc tuyến đường để thu hút khách du lịch. Các nhà ga đã xây dựng dọc tuyến thì chuyển thành các nhà hàng “tổ chim” có khi lại đông khách đấy. Thất bại của ngành giao thông có khi lại là thành công của ngành du lịch, nhất là khi tuyến đường này được tổ chức sách kỷ lục thế giới Guinness công nhận…

- Ai bảo mày là tuyến đường này sẽ được ghi vào sách kỷ lục thế giới hả?

- Thì nó chậm tiến độ cả chục năm, đội vốn gấp mấy lần, thế giới chưa có công trình nào như thế thì phải được công nhận giữ kỷ lục thế giới chứ ạ?

Lão Cốc lại gật gù:

- Đúng vậy! Nếu thế thì thật là hoành tráng mày ạ. Tương lai của tuyến đường trên cao giữa thủ đô này thật là hoành tráng… thật hoành tá tràng…

Hà Nội, ngày 23/9/2021